Co to jest bilans finansowy i jak się go sporządza?

Czym jest bilans finansowy?

Bilans finansowy to zestawienie aktywów i pasywów jednostki sporządzane na określony dzień bilansowy. Najczęściej jest to ostatni dzień roku obrotowego, na przykład 31 grudnia, jeżeli rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Bilans sporządza się także na inne dni przewidziane przepisami, między innymi w związku z zamknięciem ksiąg rachunkowych.

Bilans jest częścią sprawozdania finansowego, ale nie stanowi całego sprawozdania. W podstawowym ujęciu sprawozdanie finansowe obejmuje co najmniej bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową. W niektórych jednostkach jego zakres jest szerszy i obejmuje również rachunek przepływów pieniężnych oraz zestawienie zmian w kapitale własnym.

Bilans odpowiada na dwa podstawowe pytania: co jednostka posiada oraz skąd pochodzą środki na sfinansowanie tego majątku. Dlatego po jednej stronie bilansu wykazuje się aktywa, a po drugiej pasywa.

Co powinien zawierać bilans?

Bilans powinien zawierać zestawienie aktywów i pasywów na dzień bilansowy, dane porównawcze oraz elementy wymagane przez ustawę o rachunkowości. Sporządza się go według struktury wynikającej z przepisów i odpowiedniego załącznika do ustawy, dlatego nie jest to dowolny układ danych.

W praktyce bilans powinien przede wszystkim zawierać:

• oznaczenie jednostki, której dotyczy,
• wskazanie dnia bilansowego,
• zestawienie aktywów i pasywów w wymaganym układzie,
• sumę aktywów i sumę pasywów,
• dane porównawcze za poprzedni rok obrotowy,
• podpisy wymagane przepisami przy sporządzeniu rocznego sprawozdania finansowego.

Zakres informacji zależy od rodzaju jednostki. Inne uproszczenia mogą dotyczyć jednostek mikro, inne jednostek małych, a jeszcze inne podmiotów sporządzających pełne sprawozdanie finansowe. Z tego powodu nie istnieje jeden identyczny wzór bilansu dla wszystkich przedsiębiorców.

Sprawdź nasz cennik usług księgowych

Nie trać czasu na oczekiwanie na oferty. Oblicz miesięczny kosz księgowości swojej firmy już teraz!

Kalkulator usług księgowych

Jaka jest struktura bilansu?

Bilans składa się z dwóch podstawowych części: aktywów i pasywów. Aktywa pokazują składniki majątku kontrolowane przez jednostkę, a pasywa pokazują źródła finansowania tego majątku. Bilans jest prawidłowo sporządzony wtedy, gdy suma aktywów jest równa sumie pasywów.

Czym są aktywa w bilansie?

Aktywa w bilansie to kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które mają w przyszłości przynieść korzyści ekonomiczne. To pojęcie jest szersze i dokładniejsze niż potoczne określenie „majątek firmy”.

W bilansie aktywa dzieli się przede wszystkim na aktywa trwałe i aktywa obrotowe.

Aktywa trwałe to składniki majątku przeznaczone do użytkowania przez okres dłuższy niż 12 miesięcy. Należą do nich między innymi środki trwałe, wartości niematerialne i prawne, inwestycje długoterminowe oraz należności długoterminowe. Do tej grupy zalicza się na przykład nieruchomości, maszyny, oprogramowanie czy udziały w innych jednostkach.

Aktywa obrotowe to składniki wykorzystywane w bieżącej działalności albo przeznaczone do zbycia, zużycia lub rozliczenia w krótszym okresie. Zaliczają się do nich między innymi zapasy, należności krótkoterminowe, inwestycje krótkoterminowe i środki pieniężne. W tej grupie znajdują się na przykład towary handlowe, wyroby gotowe, środki na rachunku bankowym i należności od odbiorców.

Czym są pasywa w bilansie?

Pasywa w bilansie pokazują, z jakich źródeł finansowany jest majątek wykazany po stronie aktywów. Sama informacja o wartości aktywów nie wystarcza do oceny sytuacji jednostki, ponieważ trzeba również ustalić, jaka część majątku została sfinansowana kapitałem własnym, a jaka zobowiązaniami wobec podmiotów zewnętrznych.

Po stronie pasywów ujmuje się przede wszystkim kapitał własny oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania.

Kapitał (fundusz) własny obejmuje środki pochodzące od właścicieli lub wypracowane przez jednostkę. W zależności od formy prawnej i rodzaju jednostki mogą to być na przykład kapitał podstawowy, zapasowy, rezerwowy, kapitał z aktualizacji wyceny oraz wynik finansowy.

Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania obejmują finansowanie obce. Są to zarówno zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe, jak i rezerwy, których kwota lub termin wymagalności nie są jeszcze pewne. W tej części wykazuje się również odpowiednie rozliczenia międzyokresowe.

Jakie rodzaje bilansów można wyróżnić?

Można wyróżnić między innymi bilans otwarcia, bilans zamknięcia, bilans likwidacyjny, bilans skonsolidowany oraz bilans sporządzany w uproszczonym zakresie. Podział ten wynika z celu sporządzenia bilansu oraz momentu, na który jest on przygotowywany.

Bilans otwarcia sporządza się na początek nowego okresu sprawozdawczego albo przy rozpoczęciu prowadzenia ksiąg rachunkowych w określonych sytuacjach. Pokazuje stan aktywów i pasywów na moment rozpoczęcia ewidencji w nowym układzie.

Bilans zamknięcia sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych. To właśnie on stanowi punkt wyjścia do przygotowania rocznego sprawozdania finansowego.

Bilans likwidacyjny sporządza się w związku z likwidacją jednostki lub zakończeniem działalności. W takiej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera prawidłowa wycena składników majątku i zobowiązań.

Bilans skonsolidowany sporządzają grupy kapitałowe. Nie dotyczy pojedynczej jednostki, lecz prezentuje sytuację majątkową i finansową grupy jako całości.

Bilans w uproszczonym zakresie nie jest odrębnym rodzajem bilansu, lecz formą prezentacji dopuszczalną dla określonych jednostek, na przykład mikro lub małych, jeżeli spełniają warunki ustawowe.

Na czym polegają reguły bilansowe?

Reguły bilansowe to zasady analizy finansowania majątku przedsiębiorstwa, z których najczęściej stosuje się złotą i srebrną regułę bilansową. Nie są to obowiązkowe przepisy dotyczące sporządzania bilansu, lecz narzędzia pomocne przy ocenie bezpieczeństwa struktury finansowania.

Złota reguła bilansowa zakłada, że aktywa trwałe powinny być finansowane kapitałem własnym. To ostrożne podejście, ponieważ aktywa trwałe są mało płynne i służą działalności przez dłuższy czas, więc powinny być finansowane środkami o stabilnym charakterze.

Srebrna reguła bilansowa zakłada, że aktywa trwałe powinny być pokryte kapitałem stałym, czyli kapitałem własnym powiększonym o zobowiązania długoterminowe. Taka analiza pozwala ocenić, czy przedsiębiorstwo nie finansuje majątku długoterminowego zobowiązaniami, które trzeba spłacić zbyt szybko.

Jak sporządza się bilans finansowy?

Bilans finansowy sporządza się na podstawie uzgodnionych ksiąg rachunkowych, po inwentaryzacji, wycenie bilansowej i przyporządkowaniu danych do właściwych pozycji sprawozdania. Sporządzenie bilansu nie polega więc na samym zebraniu danych i wpisaniu ich do tabeli, lecz na przeprowadzeniu kilku kolejnych etapów rachunkowych:

1. Uzgodnienie i weryfikacja ksiąg rachunkowych

Uzgodnienie i weryfikacja ksiąg rachunkowych polegają na sprawdzeniu, czy księgi są kompletne, poprawne i zgodne z dokumentami źródłowymi. Na tym etapie porządkuje się ewidencję, eliminuje błędy i uzgadnia salda kont. Bez tego nie można sporządzić rzetelnego bilansu.

2. Przeprowadzenie inwentaryzacji

Przeprowadzenie inwentaryzacji polega na potwierdzeniu stanu poszczególnych składników majątku i wybranych zobowiązań. W zależności od rodzaju składnika odbywa się to przez spis z natury, potwierdzenie sald albo weryfikację danych księgowych z odpowiednimi dokumentami. Inwentaryzacja pozwala ustalić stan rzeczywisty, a nie tylko stan wynikający z zapisów księgowych.

3. Wycena aktywów i pasywów na dzień bilansowy?

Wycena aktywów i pasywów na dzień bilansowy polega na ustaleniu ich wartości zgodnie z zasadami rachunkowości właściwymi dla danej kategorii składników. Obejmuje to między innymi uwzględnienie amortyzacji, odpisów aktualizujących, rezerw, rozliczeń międzyokresowych oraz zasad wyceny należności, zapasów i inwestycji. Nie jest to ogólna aktualizacja do wartości rynkowej, lecz wycena zgodna z przepisami rachunkowymi.

4. Ujęcie korekt zamykających okres

Ujęcie korekt zamykających okres polega na zaksięgowaniu wszystkich operacji, które wpływają na prawidłowy obraz sytuacji majątkowej i finansowej jednostki na dzień bilansowy. Mogą to być między innymi odpisy aktualizujące należności, naliczenie amortyzacji, utworzenie rezerw oraz rozliczenia kosztów i przychodów między okresami.

5. Przyporządkowanie danych do właściwych pozycji bilansu

Przyporządkowanie danych do właściwych pozycji bilansu polega na prawidłowej klasyfikacji wartości do odpowiednich grup aktywów i pasywów. Na tym etapie liczy się nie tylko poprawność liczb, ale również poprawne ujęcie danego składnika zgodnie z jego charakterem oraz terminem wykorzystania lub wymagalności.

6. Sporządzenie bilansu z danymi porównawczymi

Sporządzenie bilansu z danymi porównawczymi polega na wykazaniu stanu na bieżący dzień bilansowy oraz danych za poprzedni rok obrotowy. Dzięki temu możliwe jest porównanie zmian w strukturze majątku i źródeł finansowania między kolejnymi okresami.

W jakim celu sporządza się bilans?

Bilans sporządza się w celu rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej jednostki na określony dzień. Dokument ten pozwala ustalić wielkość przedsiębiorstwa, strukturę jego majątku oraz sposób finansowania działalności.

Z bilansu można odczytać między innymi:

• jaki majątek kontroluje jednostka,
• jaka część tego majątku ma charakter trwały, a jaka obrotowy,
• jaka część działalności finansowana jest kapitałem własnym,
• jak wysoki jest poziom zobowiązań,
• jaka jest relacja między finansowaniem długoterminowym a krótkoterminowym,
• jak zmienia się struktura majątku i źródeł finansowania w czasie.

Dla właściciela firmy bilans jest narzędziem oceny stabilności przedsiębiorstwa. Dla banku lub inwestora jest jednym z podstawowych dokumentów służących ocenie wiarygodności finansowej.

Jak interpretować bilans finansowy?

Bilans finansowy interpretuje się przez analizę struktury aktywów i pasywów, poziomu zadłużenia oraz zmian między kolejnymi okresami. Sam odczyt wartości z bilansu nie wystarcza, ponieważ znaczenie mają także relacje między poszczególnymi pozycjami.

Przykładowo wysoki udział zobowiązań krótkoterminowych oznacza większą presję na bieżącą płynność, a rosnący udział należności lub zapasów wymaga oceny, czy majątek obrotowy rzeczywiście można szybko zamienić na środki pieniężne.

Bilans należy analizować łącznie z rachunkiem zysków i strat, informacją dodatkową oraz, w większych jednostkach, z rachunkiem przepływów pieniężnych. Dopiero takie połączenie pozwala ocenić, czy wzrost majątku oznacza realne wzmocnienie firmy, czy zwiększenie zadłużenia albo zamrożenie środków w zapasach i należnościach.

Kto i kiedy powinien sporządzić bilans?

Bilans sporządzają jednostki, które zgodnie z ustawą o rachunkowości prowadzą księgi rachunkowe, a także podmioty, które dobrowolnie przyjęły pełną rachunkowość. Obowiązek ten dotyczy przede wszystkim jednostek zobowiązanych do sporządzania sprawozdania finansowego.

Bilans sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych albo na inny dzień bilansowy. Najczęściej jest to koniec roku obrotowego, ale nie zawsze musi przypadać na 31 grudnia. Jeżeli jednostka ma inny rok obrotowy, dzień bilansowy przypada na inny termin. Bilans sporządza się również w sytuacjach nadzwyczajnych, na przykład przy likwidacji, połączeniu albo innych zdarzeniach powodujących obowiązek zamknięcia ksiąg.

Co warto zapamiętać o bilansie finansowym? - Podsumowanie

Bilans finansowy jest jednym z najważniejszych dokumentów pokazujących sytuację majątkową i finansową jednostki na konkretny dzień. Pozwala ustalić, jaki majątek posiada firma, jak ten majątek jest finansowany oraz czy struktura finansowania jest bezpieczna z punktu widzenia dalszego prowadzenia działalności.

Rzetelność bilansu zależy nie tylko od samego ujęcia danych w tabeli, ale od całego procesu poprzedzającego jego sporządzenie: prowadzenia ksiąg, inwentaryzacji, wyceny i prawidłowej klasyfikacji pozycji. Z tego powodu bilans pełni nie tylko funkcję sprawozdawczą, ale również analityczną.

Zrozumienie bilansu jest ważne nie tylko w tradycyjnych firmach usługowych czy handlowych, ale również tam, gdzie szczególnego znaczenia nabiera księgowość e-commerce, czyli rozliczanie sprzedaży internetowej, zapasów, należności i kosztów związanych z obsługą sklepu online.

Najczęściej zadawane pytania o bilans finansowy

Bilans finansowy może wydawać się skomplikowany, nawet jeśli korzystasz z nowoczesnego oprogramowania. Poniżej znajdziesz wyjaśnienia najczęstszych wątpliwości, które pomogą Ci lepiej zrozumieć, co kryje się za tym dokumentem.